تاریخ زبان فارسی

فارسی زبانی هندواروپائی از شاخه هندوایرانی و زیرشاخه زبان*های ایرانی است. پیشینه کهن فارسی نو به ایراني باستان باز می*گردد. از ایرانی باستان، زبان*های
• زبان مادی یا اوستایی
• پارسی باستان
• زبان سکایی
• زبان آراخوسیایی
پدید آمدند. این زبان*ها تقریباً با هم هم*زمان بوده*اند و بر یکدیگر پیشینگی نداشتند. در زمان هخامنشیان، پارسی باستان، زبان رسمی امپراتوری می*شود.


زبان پارسی باستان

پارسی باستان زبان مادری و زبان میهن اصلی خانواده و دودمان هخامنشی بوده*است. نخستین شواهد نوشتاری از این زبان، سنگ*نبشته بیستون است که تاریخ آن به قرن ششم پیش از میلاد برمی گردد. خط پارسی باستان خط میخی بوده*است و به نظر می*رسد در زمان هخامنشی خطی رایج در بین هیچ گروهی از مردم نبوده* است و تنها خطی ادبی برای نوشتن سنگ*نوشته*ها بوده*است که برای نگاشتن این سنگ نوشته*ها استفاده می*شده*است.

دوره باستان که از آغاز تا انقراض شاهنشاهی هخامنشی، تقریبا از قرن بیستم تا حدود چهارم و سوم پیش از میلاد را دربرمی*گیرد. از زبان*های ایرانی باستان چهار لهجه آن شناخته شده*است: مادی، سکایی، اوستایی و پارسی باستان یا فارسی. از زبان مادی و سکایی که یکی در غرب ایران و منطقه فرمان روایی ماد و دیگری در شمال، از مرزهای چین تا دریای سیاه، از جمله بین اقوام پارت و ساکنان سغد، رایج بوده، تنها کلمات و عباراتی درآثار دیگران برجای مانده*است. اما از زبان*های اوِستایی و فارسی باستان مدارک بسیار در دست است. زبان اوِستایی، گویش مردم اطراف دریاچه هامون در سیستان بوده و زرتشت کتاب خود را به این زبان نوشته*است.

درهمین زمان لهجه*های دیگر ایرانی باستان نیز وجود داشته که پا به پای چهار زبان مهم دوران باستان مراحل تکاملی را می*پیموده*است، مانند زبان*های بلخی، سغدی، پارتی و خوارزمی. زبان پارسی باستان از نظر دستوری پیچیده*تر از نسل*های بعدی فارسی بوده*است.


زبان پارسی میانه

در رده بندی زبان*شناسی، به زبانی که از سده سوم پیش از میلاد تا سده هفتم پس از میلاد در ایرانزمین، کاربرد داشته*است، پارسی میانه می*گویند. زبان پهلوی به گویش مرکزی پارسی میانه که در دوران ساسانیان رواج داشت، گفته می*شود. دستور این زبان ساده*تر از پارسی باستان اما پیچیده*تر از فارسی نو بوده*است.


فارسی نو

فارسی سده*های هشتم و نهم میلادی تا امروز زبان فارسی نو یا زبان فارسی دری زبان گفتاری رایج در دربار ساسانی و زبان پایتخت محسوب می*شده*است. این زبان در حقیقت گویشی متفاوت از زبان فارسی میانه که زبان رسمی، اداری، دینی، و ادبی دربار ساسانی محسوب می*شده، بوده*است.